فراموشی اسراییل و رشد تضادهای فرعی

متاسفانه باید گفت که بخش مهمی از مشکلات و مصایب این منطقه ریشه در وجود اسراییل و اختلافات آن با کشورهای منطقه دارد. تردیدی نیست که استبداد و عقبماندگی سیاسی در این منطقه ریشههای تاریخی دارد؛ ولی وجود این مسأله فقط به خاورمیانه محدود نمیشود، تقریبا همه کشورهای دیگر نیز با چنین مشکلی مواجه بودهاند، ولی در خاورمیانه دو عامل دیگر بر تشدید این بحران اثر گذاشت. ابتدا کشف نفت بود؛ نفتی ارزان با دولتهایی بسیار ضعیف، موجب حضور قدرتهای بیگانه و طمع آنها شد. بریتانیا، فرانسه و سپس ایالات متحده و به تبع آن اتحاد جماهیر شوروی قصد حضور در منطقه را کردند.
این عامل برای یک حضور دایمی و قوی کافی نبود، ولی وجود اسراییل و تأسیس این دولت در سال ١٩٤٨ یک تحول اساسی در منطقه ایجاد کرد. بیش از هر چیز وجود قدرتی که رابطه مستقیم و بلاواسطه با غرب دارد، در این منطقه موجب شد که غرب مستمسک کافی و لازمی را برای حضور در اینجا پیدا کند. از زمان شکلگیری این رژیم، تاکنون بخش اعظم توان مالی کشورها صرف تهیه تسلیحات برای دفاع از خود در برابر این کشور یا بیرونراندن آن از مناطق اشغالی شده است، به طوری که میتوان گفت منطقه خاورمیانه به بزرگترین انبار و بازار تسلیحاتی جهان تبدیل شده است.
بنابراین نه فقط حضور قدرتهای جهانی به وسیله وجود رژیم اسراییل تسهیل شده است، بلکه مداخلات این رژیم در اوضاع منطقه و تغییردادن موازنه قوای منطقهای موجب شکلگیری بحرانهای جدیدتری نیز شده است. برای نمونه تقریبا تردیدی نیست که اقدامات ضدایرانی از سوی عربستان ریشه در تحریکات اسراییل دارد. اسراییل تنها کشوری در منطقه است که بمب اتم دارد ولی هیچگاه زیر بار نظارتهای بینالمللی نرفته است و از این نظر تا حدی مثل کره شمالی است؛ ولی کرهشمالی هزینه این کار را میپردازد در صورتی که اسراییل حتی مورد سوال هم واقع نمیشود. این رژیم با عملکرد خودش از یک سو بیثباتی را در منطقه ایجاد و از سوی دیگر آن را تشدید و تثبیت میکند. مشکل مهم دیگر وجودِ اسراییل، توجیهگریهای نظامهای استبدادی است. از همان زمان که اسراییل شکل گرفت، همه نظامهای استبدادی منطقه که خود را بهظاهر در ضدیت با اسراییل تعریف میکردند، خواهان آن بودند که مردم چشم و گوش بسته از آنان دفاع کنند تا در مبارزه آنان با اسراییل خللی وارد نشود!

انقلاب اسلامی ایران نیز از ابتدا مخالف مجموعه نتایج ناشی از حضور اسراییل بود. به همین دلیل نیز آخرین جمعه ماه مبارک رمضان را بهعنوان روز قدس تعیین کرد و هر سال مردم به همین مناسبت ابراز احساسات میکنند و واکنش نشان میدهند. ولی مراسم امسال از چند جهت دیگر نیز واجد اهمیت بود؛ این مراسم پس از حادثه تروریستی داعش رخ داده است. داعش و عربستان میکوشند تا جنگ و اختلافات نژادی، طایفهای و مذهبی را در منطقه جایگزین اختلافات و تضادهای اصلی کنند. اقدام تروریستی آنان در ایران نیز در همین راستا بود که این تضادها برجسته شود. ولی حضور مردم در مراسم روز قدس پاسخی درخور برای این برنامه انحرافی بود. از سوی دیگر تحولات منطقه بویژه عربستان سعودی و یکهتازیهای آن در منطقه که میخواهد اختلافات فرعی را اصلی کند، نیز با وجود روز قدس و بازتاب آن در میان مردم منطقه میتواند این پیام را به کشورهای منطقه بدهد که ایران هیچگاه درصدد عمدهکردن اختلافات فرعی و حاشیهای نیست. متاسفانه بحران و جنگ داخلی در منطقه موجب شده است که مسأله فلسطین و فلسطینیان و مسأله دخالتهای اسراییل در اوضاع منطقه به حاشیه برود و به دست فراموشی سپرده شود. هیچ کشوری به اندازه اسراییل از وضعیت لیبی، مصر، تونس، سوریه، عراق، یمن و سومالی خوشحال نیست. از ٧سال پیش که این اتفاقات آغاز شد و اوج گرفت، موضوع اسراییل به فراموشی نسبی سپرده شده است. در این فاصله چند صدهزار نفر از مردم منطقه به دست نیروهای منطقهای کشته و میلیونها نفر آواره شدهاند. حتما باید راهی جست تا با یادآوری مشکل اصلی بحران منطقه یا حداقل یکی از مشکلات اصلی این بحران که همان اسراییل باشد، قدری از جهتگیری سیاسی را تغییر داد. روز قدس بهترین فرصت برای یادآوری این نکته اساسی است./شهروند